راهنمای پیشگیری از گازگرفتگی منواکسیدکربن (CO)

راهنمای پیشگیری از گازگرفتگی منواکسیدکربن (CO)

تهیه کننده:

دفتر کل بهداشت، ایمنی، محیط زیست و انرژی

آذر ماه 1396

 

مقدمه:

مقصود از  گازگرفتگی دراغلب موارد مسمومیت اتفاقی با گاز منوكسید كربن است. منوكسید كربن هنگام سوختن ناقص مواد سوختی مختلف از نفت، بنزین،گاز و گازوئیل گرفته تا زغال و چوب، یعنی هنگامی كه اكسیژن كافی به آنها نمی رسد، متصاعد می شود . بر اساس گزارش اداره كل روابط عمومي و امور بين‌الملل سازمان پزشكي قانوني كشور، در سال گذشته 836 نفر در كشور بر اثر مسموميت با گاز جان خود را از دست دادند كه 609 نفر از آنان در نيمه دوم سال جان باخته اند و بيشترين تلفات نيز در ماه آذر با 145 و دي با 147 فوتي به ثبت رسيده است. به طور كلي بيش از 70 درصد تلفات گازگرفتگي در هر سال مربوط به نيمه دوم سال است و همين موضوع ضرورت توجه به نكات ايمني در  استفاده از وسايل گرمايشي را دو چندان مي كند. شکل 1 آمار مسمومیت با گاز منوکسید کربن به تفکیک نیمه اول و دوم در سال های 91 الی 95 را نشان می دهد.

 

شکل 1: آمار تلفات گازگرفتگی منوکسید کربن در سال های 91 الی 95

 

آشنایی با گاز منو اكسيد كربن:

گازي است كه بر اثر ناقص سوختن كربن بوجود مي آيد .اين گاز بسيار سمي است و رنگ و بوي خاصي ندارد. تمامي وسايل و دستگاه هايي كه وظيفه سوزاندن چيزي را دارند (مانند يك بخاري گازي يا نفتي، آب گرم كن و يا حتي موتور يك خودرو) تا حدودي مونواكسيدكربن توليد مي كنند، ميزان اين توليد به شرايط احتراق بستگي دارد؛ هرچه ميزان اكسيژن در هنگام سوختن كمتر باشد بخش بيشتري از كربن ها دچار ناقص سوزي مي شوند و به جاي دي اكسيد كربن (CO2)، مونواكسيدكربن توليد مي كنند. همانگونه كه گفته شد مونواكسيدكربن يك گاز بسيار سمي و خطرناك است. افرادي كه در يك فضاي بسته در معرض استنشاق اين گاز قرار مي گيرند ابتدا احساس سستي و خواب آلودگي مي كنند و در صورتي كه هرچه سريعتر مكان را ترك نكنند و يا هواي تازه تنفس نكنند دچار بيهوشي و در نهايت خفگي مي شوند.

علائم مسمومیت با منوکسید کربن:

علائم بالینی دراثر ایجاد تركیب منوكسید كربن با گلبول قرمز خون تا زمانی كه كمتر از  20درصد تركیب شده باشد، مشهود نیست. اما درغلظت بیش از 20 درصد فرد دچار كندی تنفس و دربیش از 30 درصد تعداد تنفس و ضربان قلب در دقیقه افزایش یافته و فرد دچار سر درد، تهوع و ضعف می شود.

در غلظت ترکیبی بیش از 40درصد فرد دچار كاهش حافظه، اختلال حركتی و گیجی شده و دربیش از 50 درصد فرد دچار علائمی نظیر علائمی كه فرد مصرف كننده الكل دارد، خواهد شد كه منجر به سنگ كوب شدن، ناتوانی درحركت اندام می شود. هرچند، دراین حالت فرد هنوز هوشیار است اما نمی تواند خود را نجات دهد و درمرحله تركیب بیش از 60 درصدی منوكسید كربن با گلبول قرمز خون، فرد دچار عدم هوشیاری، بی اختیاری ادرار و مدفوع و درنهایت منجر به مرگ می شود. عوارض ناشی از قرارگرفتن درمعرض منوكسید كربن پس ازنجات افراد شامل سردرد، سرگیجه، ضعف عضلانی، اختلال حافظه و حتی ناشنوایی است كه این افراد تا مدت ها پس از حادثه دچار آن خواهند بود. افرادی كه به دلایلی نظیر فعالیت دركوره های فاقد تهویه مناسب دچار مسمومیت های مزمن منوكسید كربن می شوند دچار علائمی نظیر رنگ پریدگی مداوم، كم اشتهایی، ضعف عضلانی و سردرد خفیف هستند.

 

معمول ترين منابع توليد گازCO:

  • كوره هاي نفت و گاز
  • بخاري هاي چوبي
  • بخاري و شومينه هاي گازي و چوبي
  • وسايل گازي
  • ژنراتورهاي قابل حمل
  • بخاري هاي نفتي يا گازي
  • دود سيگار
  • اگزوز خودرو روشن
  • سوختن زغال
  • انفجار گاز متان در معادن
  • گاراژهاي زنجيره اي
  • و…..

 

راه های پیشگیری از مسمومیت با گاز “Co” :

  • استفاده از وسایل گرمایشی استاندارد ( بخاری های بدون دودكش به هیچ عنوان از تولید گاز “CO” جلوگیری نمی كند).
  • مهم ترين ويژگي وسايل گازسوز داشتن تاييديه استاندارد ( آرم استاندارد ) و برچسب مصرف انرژي است كه نشان مي دهد اين وسيله از نظر ايمني و مصرف منطبق با اصول استاندارد بين المللي روز باشد.
  • دقت و توجه به داغ بودن دودكش نیز بهترین آزمایش سلامت دودكش است. اگر لوله دودكش بخاری شما سرد است دلیل آن خارج نشدن محصولات احتراق و گازهای سمی از دودكش است. در این صورت باید ضمن رفع نقص، به طور موقت با باز كردن قسمتی از درب یا پنجره، تهویه در محیط ایجاد كنید.
  • سرد بودن لوله بخاري يكي از نشانه هاي عدم خروج محصولات احتراق از دود كش بوده و بايد سريعا وسايل گازسوز را خاموش كنيد.
  • قرار دادن انتهاي دودكش در ظرف آب موجب عدم خروج دود و گازهاي سمي شده و مرگ آفرين خواهد بود .
  • انتهاي دودكش پشت بام مي بايست مجهز به كلاهكH شكل باشد تا دود به محيط خانه بر نگردد.
  • خروجي دود كش نبايد در كنار كولر و يا زير پنجره باشد، چرا كه گازهاي سمي وارد فضاي خانه مي شود.
  • بسياري از حوادث مربوط به مسموميت با گاز مونو اكسيد كربن بر اثر استفاده از وسايل گرمايشي در مكان نامناسب، نصب ناصحيح دودكش و مسدود بودن مسير دودكش اتفاق مي افتد.
  • محل نصب دستگاه هاي گازسوز بايد به گونه اي انتخاب شود كه قابليت نصب دودكش و امكان تخليه دود به فضاي خارج ممكن باشد. براي دستگاههاي گازسوزي كه نياز به دود كش ندارند بايد در محلي نصب شوند كه امكان تهويه به صورت طبيعي يا مكانيكي وجود داشته باشد.
  • نقايص فني در نصب دودكش بخاري رفع گردد (اشكال در نوع اتصالات، چفت نشدن لوله هاي دودكش، نصب نشدن اصولي دودكش، به كارگيري دودكش نامناسب و رعايت نكردن قطر مناسب لوله هاي دودكش).
  • استفاده از دودكش هاي آجري به واسطه داشتن درز و احتمال نشت گاز مونواكسيدكربن هرگز توصيه نمي شود.
  • از اتصال هود آشپزخانه به دود كش وسايل گازسوز جدا خوداري كنيد.
  • انتهاي دودكش توكار بايد حداقل 100 سانتي متر از سطح پشت بام بالاتر باشد.
  • از قرار دادن خروجي دودكش به صورت افقي با كلاهك و يا بدون كلاهك در زير سقف و بالكن جدا خوداري نماييد.
  • استفاده از يك دودكش مشترك براي دو وسيله گازسوز خطرناك است.
  • لوله هاي آكاردئوني به دليل انعطاف زياد و جدا شدن از ديوار يا بخاري از جاي خود خارج مي شوند. بنابراين از کاربرد اين لوله ها جدا خوداري نماييد .
  • از قرار دادن لوله هاي تبديل كه باعث كاهش قطر لوله بخاري مي شود، جدا خوداري كنيد . قطر لوله بخاري نبايد كوچكتر از قطر لوله خروجي دستگاه گازسوز باشد.
  • تحت هرشرايطي عمل تهويه هوا را تسهيل كنيد و هرگز دريچه هاي كولر را نپوشانيد.
  • همواره محل اتصال دودكش به وسايل گازسوز و محل اتصال دود كش به ديوار را بازرسي نموده و از محكم بودن آنها اطمينان حاصل نماييد .
  • دود كش وسايل گاز سوز را از شيشه عبور ندهيد اما در صورت اجبار نبايد دودكش مستقيما با شيشه در تماس باشد زيرا در اين صورت امكان شكستن در اثر حرارت و افتادن دودكش وجود دارد.
  • حتي الامكان از نصب زانويي اضافه در مسير دودكش خوداري و دقت كنيد جنس دودكش از ورقهاي ضد زنگ و گالوانيزه انتخاب شود .
  • قرار دادن خروجي دودكش وسايل گازسوز در حيات خلوتهاي مسقف ممنوع است.
  • استفاده از پلوپز و ساير وسايل غيرگرمايشي(کتری، قابلمه و…) جهت گرم كردن محيط بسيار خطرناك است .
  • آبي نبودن شعله ي بخاري ممكن است به دليل نرسيدن هواي كافي به بخاري باشد كه در اين صورت گازمنو اكسيد كربن توليد مي شود .
  • قبل از نصب وسايل گازسوز از سلامت و عملكرد صحيح وسايل كاملا مطمئن شويد .
  • مسير خروج دود ( دودكش ) را به وسيله چراغ قوه يا طناب و سنگ بررسي نماييد تا از مسدود نبودن راه آن اطمينان يابيد.
  • براي اتصال وسيله گازسوز به لوله كشي گاز خانه از شيلنگ هاي استاندارد با اندازه مناسب استفاده نماييد و هر دو طرف آن را با بست فلزي محكم كنيد و بعد از اتمام كار ، محل هاي اتصال را با كف صابون آزمايش نماييد.
  • از لوله دودكش هاي غيراستاندارد با قطر كم تر از 10 سانتي متر به هيچ عنوان استفاده نكنيد.
  • لوله دودكش بايد به طور كامل خارج از خانه و در هواي آزاد هدايت شود تا دود حاصل از احتراق وسيله گازسوز را به كلي از محل دور نمايد، بنابراين در اين زمينه دقت و تدابير لازم را بيانديشيد و از گذاشتن لوله ي بخاري در ظرف آب جدا خوداري نماييد.
  • هنگام ورود به منزل جديد، مسير دودكش وسايل گازسوز را بررسي كنيد تا راه آن مسدود نباشد و نقص و مشكل فني نداشته باشد .
  • به كودكان بياموزيد اسباب بازي هاي خود را داخل بخاري يا شومينه، نياندازند و هنگام روشن بودن اين وسايل بيش از اندازه به آن ها نزديك نشوند .
  • از انتخاب بخاري هاي بدون دودكش براي منازل جدا خوداري كنيد .
  • يادتان باشد بخاري 44 درصد، آبگرمكن 25 درصد، موتور خانه 20 درصد، شومينه 8 درصد، اجاق گاز 2 درصد و ساير وسايل گازسوز 1 درصد در مرگ خاموش افراد نقش دارند.
  • يك آبگرمكن گازي 4 برابر يك بخاري گازي، اكسيژن و گاز طبيعي مصرف مي كند.

 

نکات مهم:

  • در صورت مشاهده هرگونه نقص یا اختلال در کارکرد سیستم گرمایی، دودکش و غیره با شماره تلفن 125 تماس حاصل شود.
  • یک نسخه از دستورالعمل فوق الذکر را جهت آشنایی عزیزانتان حداقل یک بار قرائت و تبادل تجربه گردد.
  • امید است با تبادل تجربیات گذشته، آگاهی و نگرش پیشگیرانه از وقوع مشابه مخاطرات HSEE بکاهیم. انشالله.